Naast duidelijk gedefinieerde ziekten zijn er diverse aandoeningen of syndromen die minder eenduidig zijn, maar wel zeer beperkend kunnen zijn voor de patiënt. Dit worden vaak multi-systeem ziekten genoemd, en ook hier speelt chronische systemische onsteking een belangrijke rol. Vanwege de betrokkenheid van het immuunsysteem en de verwevenheid daarvan met het microbioom, is het ook hier niet vreemd dat er relaties met een verstoord microbioom worden gevonden. Fibromyalgie en ME/CVS zijn voorbeelden van multi-systeem ziekten.
Fibromyalgie
Deze vaak sterk beperkende aandoening wordt gekenmerkt door wijdverbreide pijn, vermoeidheid, en een laag energieniveau (1). Niet te onderschatten zijn de ook veel voorkomende mentale klachten die geschaard worden onder de term ‘wazig brein’ (brain fog, fibrofog), waardoor patiënten geen focus kunnen houden en vergeetachtig zijn, wat vaak nog meer impact op het leven van patiënten heeft dan de pijn en vermoeidheid (2). Nog altijd is er veel onduidelijkheid over de oorzaak van fibromyalgie, maar het wordt vaak gezien als een verstoorde functie van het centrale zenuwstelsel, waarbij pijnsignalen veel sterker binnenkomen dan bij gezonde mensen (3). Dat klinkt wellicht als iets dat weinig van doen heeft met het microbioom, maar er moet niet vergeten worden dat het zenuwstelsel in de darmen zeer uitgebreid is, en dat er een nauwe band tussen brein en darmen bestaat (4,5). Het is bovendien opvallend dat een groot tot zeer groot deel van de fibromyalgiepatiënten (30-75%) ook IBS klachten heeft (6). Daarnaast zijn er aanwijzingen dat er bij fibromyalgiepatiënten sprake is van bacteriële verstoring in de dunne darm (4,6) en is de mate waarin daar sprake van is gecorreleerd aan de intensiteit van de pijnklachten (7).
Myalgische encefalomyelitis (ME) en Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)
ME/CVS heeft verwantschap met fibromyalgie, maar het zwaartepunt van het klachtenpatroon ligt anders. Patiënten met ME/CVS zijn vaak ernstig vermoeid, hebben geen verfrissende slaap, en ondervinden moeheid en malaise na lichamelijke inspanning (8). Omdat ME/CVS in ca. 80% van de gevallen ontstaat na een infectie (9), wordt deze aandoening verder besproken onder post-acute infectieuze syndromen (PAIS).
Referenties
- Clauw DJ. Fibromyalgia: A Clinical Review. JAMA 2014;311:1547.
- Kravitz HM, Katz RS. Fibrofog and fibromyalgia: a narrative review and implications for clinical practice. Rheumatol Int 2015;35:1115–25.
- Clauw DJ, D’Arcy Y, Gebke K, Semel D, Pauer L, Jones KD. Normalizing fibromyalgia as a chronic illness. Postgrad Med 2018;130:9–18.
- Galland L. The Gut Microbiome and the Brain. J Med Food 2014;17:1261–72.
- Zhu X, Han Y, Du J, Liu R, Jin K, Yi W, Zhu X, Han Y, Du J, Liu R, et al. Microbiota-gut-brain axis and the central nervous system. Oncotarget 2017;8:53829–38.
- Othman M, Agüero R, Lin HC. Alterations in intestinal microbial flora and human disease. Curr Opin Gastroenterol 2008;24:11.
- Malatji BG, Meyer H, Mason S, Engelke UFH, Wevers RA, van Reenen M, Reinecke CJ. A diagnostic biomarker profile for fibromyalgia syndrome based on an NMR metabolomics study of selected patients and controls. BMC Neurol [Internet] 2017 [cited 2018 Feb 3];17. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5426044/
- Bested AC, Marshall LM. Review of Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: an evidence-based approach to diagnosis and management by clinicians. Rev Environ Health 2015;30:223–49.
- Arron HE, Marsh BD, Kell DB, Khan MA, Jaeger BR, Pretorius E. Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome: the biology of a neglected disease. Front Immunol 2024;15:1386607.